شروع هفته کتاب و کتابخوانی درایران بهترین بهانه است برای بازاندیشی دراین زمینه که وضعیت مطالعه درکشورما به چه صورت است؟ ایا مطلوب هست یانه؟ ایا با استانداردهای جهانی مطابقت دارد یانه؟ ایا وضعیت کتاب و کتابخوانی متناسب با سطوح جامعه هست یانه ؟ وسوالاتی دیگر.

درعموم مقالات و یادداشت ها معمولا به این نکته اشاره می شود که سرانه مطالعه درایران پایین است{حدود10 درصد}ولی اگر فراتر ازاین نکته برویم متوجه نکاتی دیگر خواهیم شد که بدنیست بدانها اشاره ای بشود.

اول. کتاب و کتاب خوانی رامعمولا وسیله کسب علم می دانند ولی ایا تنها کتاب وسیله کسب علم است؟ اقلا پنج روش علم اموزی هست: کتاب ومجله و روزنامه– وب و اینترنت و سی دی و دی وی دی – معلم و استاد- اهالی علم و متخصصین- تفکرشخصی. اگرچه هرکدام ازاین راه ها ممکن است کاربردهای خاصی داشته باشند و این پنج روش نیز مانعه الجمع نیست ولی ازهمین بیان معلوم می شود که نمی توانیم راه کسب علم را منحصربه کتاب بدانیم لذا نباید نتیجه گرفت که اگر سرانه مطالعه درکشور کم است سرانه علم نیزکم است.

دوم. نگاه کمی کردن به پدیده های علوم انسانی جواب گو نیست چراکه بعضا مابا پدیده هایی مواجهیم که صبغه کیفی دارند وکیفیت را ازطریق امار و کمیت ها نمی توانیم نشان بدهیم. از پایین بودن سرانه مطالعه نمی توان و نباید نتیجه گرفت که کیفیت مطالعه پایین است. ممکن است کسی درسال دو کتاب بیشترنخواند اما همان دوکتاب را واقعا دقیق و عمیق بخواند و ممکن هم هست که کسی سالی صد کتاب بخواند ولی غیردقیق وغیر عمیق. اساتید همگی تاکید داشتند که شما یک کتاب را خوب بخوانید بهتر از خواندن ده کتاب است بدون سروته. گاهی دربعضی رشته ها خواندن یک کتاب دست اول و کلیدی به اندازه چند کتاب دست دوم کارگشاست.

سوم. ایا واقعا توانسته ایم کتاب های خوب تولید کنیم بدان وجه که درسطح نیاز مخاطبین باشد؟ مجله کتاب ماه هرماه لیست پرفروش ترین کتاب ها را اعلام می کند ولی ایا مسئولین توجه می کنند که نیاز مردم چیست تا به موازات نیاز انها دست به تولید کتاب بزنند. بی تردید یکی از علل کم بودن سرانه مطالعه درایران می تواند عدم تولید کتاب مورد نیاز وخواست مردم باشد. هنوز درزمینه شناخت بزرگان خویش کتاب همه فهم وچشم گیری نداریم. متاسفانه کتاب های خوبی هم که نوشته می شود چون نظام توزیع مناسبی وجود ندارد به دست مخاطبین نمی رسد.

چهارم. ایا قرار است همه کس همه گونه کتابی بخوانند؟ طبیعی است که که افراد یک سری اطلاعات عمومی می خواهند که می توانند برای کسب انها به کتابهای رشته های دیگر مراجعه کنند ولی بازهم طبیعی است که به واسطه علاقه شخصی به کتابهای با موضوع خاصی علاقه نشان بدهند.دردنیایی که همه چیز تخصصی شده است نباید انتظار داشته باشیم که سطح معلومات همگان درحد دانای کل باشدلذا باید در امر کتابخوانی دو نوع سرانه درنظر بگیریم. یک سرانه عمومی یعنی برای خواندن همه نوع کتاب و دیگر سرانه تخصصی یعنی برای خواندن کتاب های تخصصی ان هم مخاطبین همان رشته و بعد بپرسیم نسبت سرانه دراین دونوع حوزه با مخاطبین ان چگونه است؟

پنجم. علت چیست؟  سرانه کم مطالعه درایران مثل هرعامل انسانی دیگر چند علتی است و تک علتی نیست. عدم تولید کتابهای متناسب با خواست عمومی، گرفتاری های روزمره، سخت شدن شرایط معیشت ومانند انها مثال زدنی اند. انچه مایلم به عنوان تاییدی برکلام جناب اقای بهمن پوربزرگوار در سایت اتیه بهبهان اشاره بنمایم فرهنگ جامعه یا به تعبیر ایشان اموزش و پرورش است. من  هنوز بیت زیبای صائب تبریزی در ذهنم است که : درس معلم اربود زمزمه محبتی/جمعه به مکتب اورد طفل گریزپای را.بی تردید همه تحولات از اموزش و پرورش شروع می شوداما انچه مهم است اینست که اموزش و پرورش چگونه خواهد توانست درتغییرفرهنگ کتابخوانی موثرباشد؟

متاسفانه چون در جامعه ما نهادهای مختلف اجتماعی هماهنگ نیست انچه هم که اموزش و پرورش ببافد بقیه پنبه خواهند کرد. اگر اموزش و پرورش به دانش اموز بیاموزد که علم بهتر از ثروت است اما نهادهای دیگر مثل خانواده و جامعه و رسانه های جمعی به او بیاموزند که ثروت بهتر از علم است، در خوشبینانه ترین وضعیت فرد موقعیتی را انتخاب می کند که برایش به صرفه تر و بهتر باشد{ معمولا ثروت } ودر بدبینانه ترین وضعیت فرد دچار تعارض درونی خواهد شد. می داندکه علم خوب است ولی فعلا کسب ثروت را ضروری تر می داندبنابراین باید همه نهادها والبته محوری تر ازهمه اموزش و پرورش باید هم نوا با هم درترویج فرهنگ کتابخوانی بکوشند.

جا دارد اشاره ای کنم به وضعیت کتاب و کتاب خوانی دربهبهان.چنانچه برادر بزرگوارفرزاد صدری در وبلاگ صفای بهبهان اشاره کرده اند وضعیت کتاب و کتابخوانی در بهبهان چه در سطح عمومی و چه درسطح روشنفکران مطلوب نیست.

هرساله به مناسبت های مختلف فقط نمایشگاه کتاب برپا می شود ومتاسفانه کتاب هایی عرضه می شود که تکراری است واز همان قدم اول ورود به نمایشگاه می توانی حدس بزنی که دیوان شعرا، کتب مذهبی دست چندم، کتابهای روانشناسی عامه پسند و آشپزی و کتابهای کودکان و نوجوانان را حتما خواهی یافت.کسانی که مامور خرید کتاب می شوند با دنیای کتاب و منتشرشده های جدید اشنایی ندارند. سطح نیازهای مردم شهر درنظر گرفته نمی شود.

البته مشکل بیش از انکه در خود اهالی بهبهان به ویژه اهالی فرهنگ باشد در کمبود امکانات وکتابفروشی و عدم دسترسی به کتاب مورد نیاز است. گماردن کتابداران اشنا به انواع کتاب و بازار نشر جزو ضروریات است.

دیگراینکه متاسفانه حمایت مالی از نویسندگان و اهالی قلم نمی شود. کم نیستند افراد فرهیخته که می دانم به اندازه چندین کتاب یادداشت دارند درموضوعات مختلف ولی چون حمایت مالی نمی شوند کارخود را رها کرده اند. کار علمی  و ترویج فرهنگ کتابخوانی در بین اهالی فرهنگ اقلا یکی از ضرورت هایش حمایت مالی است.