تاکنون و تا انجا که من استحصا کرده ام چهار سبک نوحه سرایی دربهبهان رخ نموده است که به ترتیب اشاره نموده و سپس به سبک نوحه سرایی تمثیل محور و نواوری های امسال آن اشاره خواهم کرد. بجاست بگویم که نوحه سرایی با نوحه خوانی فرق دارد وانچه دراین نوشته مراد خواهم کرد نوحه سرایی است به عبارت دیگر توجه من به شعرهاو مرثیه هایی است که به عنوان نوحه سروده شده است نه نحوه خواندن و اهنگ گذاری ان.

چهار سبک نوحه سرایی دربهبهان وجود دارد که عبارتند از:

(1) نوحه سرایی تعزیت محور؛ به این معنی که  نوحه برمحور جنبه های حزن انگیز و غم افزای واقعه کربلا می گردد. ازاین بعد به "عاشورای سیاه" تعبیرکرده اند. درست مانند کسی که ناجوانمردانه و مظلوم کشته شده است و تاثراطرافیان را برخواهد انگیخت. ازاین دست نوحه سرایی دراشعار میرزای شوقی دیده می شود.مثلا دراین مثنوی : آه چون ان ناله پرشور وشین/ اشنا گردید برگوش حسین /قامت سروش دوتا گشت و نشست/ گفت ای خواهر بیا پشتم شکست{نجموعه اشعار میرازی شوقی – خیراله محمدیان- نشراندیشه کهن- 1386- ص90} مولف محترم کتاب میرزای شوقی ازاین رویه  که نگرش مظلومانه به امام حسین است و خصیصه شاعران دوره قاجاریه  ،انتقاد کرده است{ ص210}

(2)  نوحه سرایی  اندیشه محور ؛ به این معنی که نوحه برمحور اندیشه و شناخت واقعه کربلا ، اهداف و ماهیت ان می گردد. دراین سبک تکیه برجنبه هبای معرفتی عاشوراست و اینکه امام حسین اگر شهید شد حکمت داشت و ما به عنوان شیعیان سید الشهدا باید درس هاس اورابیاموزیم و بیاموزانیم.اخلاق حاکم براین دیده گاه  "حکمت" است. نوحه سرایی اندیشه محور از ارایه ها و شکردهای ادبی مرسوم فاصله می گیرد  و بیشتر به معنا و مفهوم  می نگرد. نمونه نوحه سرایان اندیشه محور زنده یاد عبدالحسین عتیق است و نمونه نوحه های معروف او " شکوه تاریخ" است. دراین قصیده با الهام گیری از اندیشه های زنده یاد دکتر علی شریعتی تاریخ را صحنه مبارزه خیروشردانسته وانبیا و اولیای الهای را مظاهر خیر و دشمنان انها را مظاهر شر شمرده است وقیام امام حسین را درراستای مظاهر خیرقرار داده و درس های ان را که آزاده بودن  و ظلم ستیزی است بازگوکرده است{ ستارگان بی غروب- خیراله محمدیان – نشر اندیه کهن – 1387 – ص80}

(3) نوحه سرایی حماسه محور؛ به این معنی که نوحه برمحورجنبه های حماسی و رزم ارای واقع کربلا می گردد. نوحه سرا به جنبه هایی از واقعه کربلا اشاره می کند که رشادت ها، دلاوری ها و فضایل اخلاقی را می نمایاند. مفهوم اخلاقی حاکم براین دیده گاه  مفهوم شجاعت است.  "عاشورای سرخ"  تعبیری است که درباره این نوع نگرش  به کاربرده اند.ازاین سبک می توانیم درنوحه های حاج بشیر تجلی سراغ بگیریم شاهدش نوحه" ای تیغ ها بگیرید" است که نوحه سرا کوشیده با استفاده تعبیر حضرت اباعبداله الحسین  " اگر دین جدم جز با خون من ابیاری نمی شود پس ای تیغ ها مرا دربربگیرید" به قیام حسینی بعد حماسی بدهد{ همان – ص124}

(4) نوحه سرایی تمثیل محور ؛ به این معنی که نوحه برمحور بیان تمثیلی واقعه عاشورا می گردد. دربیان تمثیلی نوحه سرا می کوشد با استفاده از تشبیه ، تمثیل ، استعاره ومجاز به بازسرایی داستان درقالبی ادیبانه بپردازد. توجه دراین سبک به تمثیل هایی است که بتواند از زبان اشخاص یا رویدادها سخن بگوید. نمونه نوحه سرایان تمثیل محور اقایان محمد تمدن و محمد رضا سروری اند و مثال ازاین سبک  یکی نوحه " ای مرغ سحر ناله کن درغم یارم " است { همان –ص 154} که اززبان حضرت زینب و خطاب به مرغ سحر واقعه کربلا رابیان می کند و یکی دیگر نوحه" باران پاییزی ببار خاموش کن خاکسترم " و " پروانه ها رفتند از بوستانم" است { همان – صص 135 و 137}  که زبان حال امام حسین است ولی از تمثیل های باران و پروانه استفاده کرده است. بدنیست بگویم که درواقعه کربلا چنانچه روایات تاریخی گفته اند پدیده ها و اشیای طبیعی  دخیل بوده اند که تا کنون به انها توجه نشده است. به آب و رودخانه زیاد توجه شده اما به سنگ ها ، درختان، پدیده های جوی مثل باران توجه کمتر شده که خوشبختانه دراین سبک تمثیل محور مورد عنایت قرار گرفته اند.

درسالهای اخیر اقبال به این گونه نوحه سرایی بیشتر شده است. امسال تا انجا که اطلاعات من قد می دهد چند نواوری دراین سبک رخ داد که اشاره خواهم کرد.

اولا شاهد بودیم که  دراین سبک  به ان سوی میدان کربلا یعنی یزیدیان توجه شده است. نوحه " واگذارت می کنم دست خدا شمر ستمگر" ازاین دست است که نقطه توجه نوحه سرایی را به ان سوی میدان کربلا جلب می کند. به عبارت دیگر تاکنون به جنبه " تولی" اشاره شده بود اینک به جنبه" تبری " هم اشاره شده است.

ثانیا شاهد بودیم که تنوع اوزان دریک نوحه پدید امده است. برخلاف نوحه هایی سه نوع پیشین که معمولا با یک وزن سروده شده دراین سبک چند وزن به کار گرفته می شود.

ثالثا شاهدبودیم که صنعت "تلمیع" یا" ملمع" استفاده شده است. نوحه " انا عباس حامیَ الحسین" یا" بابی انت و امی زینب" که از زبان عربی بهره برده دراین سبک  بروز یافته است.

تردیدی نیست که واقعه کربلا ضلع ها و زاویه هایی پرشماره دارد که می توانیم با شناختن سنت دیرینه نوحه سرایی و بازکاوی انها به سبک هایی جدید تر و عبارات و تعبیراتی به روزتر بیندیشیم.